കസ്റ്റഡി മർദ്ദനവും സുപ്രീം കോടതി വിധികളും: ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണം
ഭരണഘടന നൽകുന്ന മൗലികാവകാശങ്ങളുടെ ലംഘനമാണ് കസ്റ്റഡിയിലെ മർദ്ദനവും മരണങ്ങളും. ഒരു വ്യക്തി അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നത് അയാളുടെ മാനുഷികമായ അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല എന്ന് ഇന്ത്യൻ പരമോന്നത നീതിപീഠം ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ വിഷയത്തിലെ പ്രധാന നിയമവശങ്ങൾ പരിശോധിക്കാം.
1. മൗലികാവകാശവും അനുച്ഛേദം 21-ഉം
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 21 (Article 21) ഓരോ പൗരനും ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പുനൽകുന്നു. കസ്റ്റഡിയിലുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്ക് നേരെയുള്ള ഏതൊരു അതിക്രമവും ഈ ഭരണഘടനാ അവകാശത്തിന്റെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണ്. അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടാലും ഒരാളുടെ അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശം (Right to Life and Dignity) റദ്ദാക്കപ്പെടുന്നില്ല എന്ന് സുപ്രീം കോടതി കൃത്യമായി നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
2. സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശിച്ച നിർബന്ധിത സുരക്ഷാ മുൻകരുതലുകൾ
ഡി.കെ. ബസു വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് വെസ്റ്റ് ബംഗാൾ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന കേസുകളിലൂടെ സുപ്രീം കോടതി പോലീസിന് കർശനമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
* അറസ്റ്റ് മെമ്മോ (Arrest Memo): ഒരു വ്യക്തിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് കൃത്യമായ അറസ്റ്റ് മെമ്മോ തയ്യാറാക്കിയിരിക്കണം. ഇതിൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത സമയം, തീയതി എന്നിവ രേഖപ്പെടുത്തുകയും സാക്ഷികൾ ഒപ്പിടുകയും വേണം.
* വൈദ്യപരിശോധന (Medical Examination): കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുന്ന വ്യക്തിയെ കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ വൈദ്യപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കണം. ഇത് ശരീരത്തിലെ പരിക്കുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും കസ്റ്റഡി മർദ്ദനം തടയുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു.
* നിയമസഹായം (Legal Access): തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട അഭിഭാഷകനെ കാണുന്നതിനും നിയമോപദേശം തേടുന്നതിനും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട വ്യക്തിക്ക് അവകാശമുണ്ട്.
* മജിസ്ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ ഹാജരാക്കൽ (Timely Magistrate Production): അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ പ്രതിയെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മജിസ്ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ ഹാജരാക്കിയിരിക്കണം.
3. നഷ്ടപരിഹാരത്തിനുള്ള അവകാശം
മൗലികാവകാശ ലംഘനം നടന്നു എന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, ഇരയ്ക്കോ കുടുംബത്തിനോ സർക്കാർ നഷ്ടപരിഹാരം (Compensation) നൽകാൻ കോടതി ഉത്തരവിടും. കസ്റ്റഡി മരണങ്ങളിൽ ഭരണകൂടത്തിന് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടെന്നും വെറും നടപടികളിൽ ഒതുക്കാതെ സാമ്പത്തികമായ ആശ്വാസം ഇരകൾക്ക് നൽകണമെന്നും നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു.
ഉപസംഹാരം
"നിയമത്തിന്റെ കരങ്ങൾ നീളുന്നത് കുറ്റവാളികളെ പിടിക്കാനായിരിക്കണം, അല്ലാതെ നിയമം കൈയ്യിലെടുക്കാനാവരുത്." കസ്റ്റഡി മർദ്ദനങ്ങൾ പരിഷ്കൃത സമൂഹത്തിന് ചേർന്നതല്ല. സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പാലിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് അനിവാര്യമാണ്.
> കുറിപ്പ്: നിങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ ഉടനടി നിയമസഹായം തേടുകയോ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷനെ സമീപിക്കുകയോ ചെയ്യുക
നന്ദി. കസ്റ്റഡി മർദ്ദനവും പൗരാവകാശങ്ങളും സംബന്ധിച്ച ഈ ലേഖനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താവുന്ന ചില പ്രധാന സുപ്രീം കോടതി വിധികളെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു. ഇത് ലേഖനത്തിന്റെ നിയമപരമായ അടിത്തറ ഒന്നുകൂടി ശക്തിപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കും:
സുപ്രധാന വിധികൾ (Case Laws)
* ഡി.കെ. ബസു വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് വെസ്റ്റ് ബംഗാൾ (D.K. Basu vs State of West Bengal, 1997):
കസ്റ്റഡി മർദ്ദനം തടയുന്നതിനായി സുപ്രീം കോടതി ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട 11 മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചത് ഈ കേസിലാണ്. അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ തിരിച്ചറിയൽ കാർഡ് ധരിക്കണം, ബന്ധുക്കളെ വിവരമറിയിക്കണം തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
* നീലബതി ബഹ്റ വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഒറീസ്സ (Nilabati Behera vs State of Orissa, 1993):
കസ്റ്റഡി മരണങ്ങളിൽ ഇരയുടെ കുടുംബത്തിന് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ ഭരണകൂടത്തിന് ബാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കോടതി വിധിച്ചു. ഇത് ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 21-ന്റെ ലംഘനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
* പരമവീർ സിംഗ് സൈനി വേഴ്സസ് ബൽജിത് സിംഗ് (Paramvir Singh Saini vs Baljit Singh, 2020):
എല്ലാ പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകളിലും ഇൻ്ററോഗേഷൻ റൂമുകളിലും സിസിടിവി (CCTV) ക്യാമറകൾ നിർബന്ധമായും സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ഈ വിധിയിലൂടെ കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.
