ഇന്ത്യയിലെ റിട്ട് ഹർജികൾ: മൗലികാവകാശങ്ങളുടെ കാവൽപുര
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പൗരന്മാർക്ക് നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ കരുത്താണ് റിട്ടുകൾ. ഒരു പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങൾ ഹനിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ സംരക്ഷിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതിയെയോ (അനുച്ഛേദം 32) ഹൈക്കോടതികളെയോ (അനുച്ഛേദം 226) സമീപിക്കാനുള്ള അധികാരമാണിത്. ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ ഈ വ്യവസ്ഥയെ "ഭരണഘടനയുടെ ഹൃദയവും ആത്മാവും" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഇതുകൊണ്ടാണ്.
1. അഞ്ച് തരം റിട്ടുകളും പ്രായോഗിക ഉദാഹരണങ്ങളും
ഓരോ റിട്ടും എപ്പോഴാണ് പ്രയോഗിക്കേണ്ടതെന്ന് താഴെ പറയുന്ന ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം:
എ. ഹേബിയസ് കോർപ്പസ് (Habeas Corpus)
അർത്ഥം: 'ശരീരത്തെ ഹാജരാക്കുക'.
* ഉദാഹരണം: ഒരാളെ പോലീസ് നിയമവിരുദ്ധമായി തടങ്കലിൽ വെച്ചിരിക്കുകയാണെന്നോ 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കിയില്ലെന്നോ കരുതുക. ആ വ്യക്തിയെ കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കാനും മോചിപ്പിക്കാനും ബന്ധുക്കൾക്കോ സുഹൃത്തുക്കൾക്കോ ഈ റിട്ട് സമർപ്പിക്കാം.
ബി. മാൻഡമസ് (Mandamus)
അർത്ഥം: 'ഞങ്ങൾ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു'.
* ഉദാഹരണം: നിങ്ങൾ ഒരു സർട്ടിഫിക്കറ്റിനായി വില്ലേജ് ഓഫീസിലോ പാസ്പോർട്ട് ഓഫീസിലോ അപേക്ഷിച്ചു. എല്ലാ രേഖകളും കൃത്യമായിട്ടും ഉദ്യോഗസ്ഥൻ മനഃപൂർവം അപേക്ഷ വച്ചുതാമസിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ ജോലി ചെയ്യാൻ കോടതിക്ക് ഉത്തരവിടാം.
സി. പ്രൊഹിബിഷൻ (Prohibition)
അർത്ഥം: 'തടയുക'.
* ഉദാഹരണം: ഒരു ലോക്കൽ കോടതിക്ക് പരിഗണിക്കാൻ അധികാരമില്ലാത്ത ഒരു സിവിൽ കേസ് ആ കോടതി വിസ്തരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, അത് തടയാൻ ഹൈക്കോടതിക്ക് ഈ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാം. (കേസ് നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത് ഉപയോഗിക്കുക).
ഡി. സെർഷ്യോററി (Certiorari)
അർത്ഥം: 'സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുക' അല്ലെങ്കിൽ 'അറിയിക്കുക'.
* ഉദാഹരണം: ഒരു ട്രിബ്യൂണലോ കീഴ്ക്കോടതിയോ അധികാരപരിധി ലംഘിച്ച് തെറ്റായ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, ആ വിധി റദ്ദാക്കാനോ കേസ് മേൽക്കോടതിയിലേക്ക് മാറ്റാനോ ഈ റിട്ട് സഹായിക്കുന്നു.
ഇ. ക്വോ വാറന്റോ (Quo Warranto)
അർത്ഥം: 'എന്ത് അധികാരത്താൽ'.
* ഉദാഹരണം: മതിയായ യോഗ്യതയില്ലാത്ത ഒരാളെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം ഉപയോഗിച്ച് ഒരു പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ തലവനായി നിയമിച്ചാൽ, ആ നിയമനത്തെ ഏത് പൗരനും ഈ റിട്ട് വഴി ചോദ്യം ചെയ്യാം.
2. റിട്ട് ഹർജി സമർപ്പിക്കേണ്ട രീതി (Procedure)
ഒരു റിട്ട് ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ പറയുന്ന ഘട്ടങ്ങളാണ് സാധാരണയായി ഉണ്ടാകുന്നത്:
* കോടതി തിരഞ്ഞെടുക്കൽ: മൗലികാവകാശ ലംഘനമാണെങ്കിൽ സുപ്രീം കോടതിയെ നേരിട്ട് സമീപിക്കാം. മറ്റ് നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾക്കാണെങ്കിൽ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കണം.
* അഫിഡവിറ്റ് (Affidavit): പരാതിക്കാരൻ തന്റെ പരാതി സത്യവാങ്മൂലമായി തയ്യാറാക്കണം. ഇതിൽ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് കോടതി മുൻപാകെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തണം.
* രേഖകൾ: പരാതിയെ സാധൂകരിക്കുന്ന രേഖകൾ (ഉദാഹരണത്തിന് സർക്കാർ നോട്ടീസുകൾ, അയച്ച പരാതികളുടെ പകർപ്പുകൾ) ഹർജിയോടൊപ്പം വയ്ക്കണം.
* അഭിഭാഷകന്റെ സഹായം: ഭരണഘടനാപരമായ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഉള്ളതിനാൽ ഒരു അഭിഭാഷകൻ മുഖേന ഹർജി നൽകുന്നതാണ് ഉചിതം.
* കോടതി നടപടി: ഹർജി ഫയൽ ചെയ്താൽ കോടതി പ്രാഥമിക വാദം കേൾക്കും. പ്രാഥമികമായി കേസിൽ ന്യായമുണ്ടെന്ന് കണ്ടാൽ കോടതി എതിർകക്ഷിക്ക് (സർക്കാരിനോ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ) നോട്ടീസ് അയക്കും. തുടർന്ന് ഇരുഭാഗവും കേട്ട ശേഷം വിധി പുറപ്പെടുവിക്കും.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ
* സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള പണമിടപാടുകൾക്കോ കുടുംബ വഴക്കുകൾക്കോ റിട്ട് ഫയൽ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
* സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ, പൊതു സ്ഥാപനങ്ങൾ, കോടതികൾ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ മാത്രമേ റിട്ടുകൾ നിലനിൽക്കൂ.
* പൊതുവായ താല്പര്യമുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ (പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം, അഴിമതി) ഏതൊരു വ്യക്തിക്കും പൊതുതാൽപ്പര്യ ഹർജി (PIL) ആയി റിട്ട് സമർപ്പിക്കാം.
ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിൽ സാധാരണക്കാരന് അനീതിക്കെതിരെ പോരാടാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പരിചയാണ് ഈ റിട്ട് ഹർജികൾ.
